«Тау астыннан чишмә типкән...»
(«Чишмә» темасына бәйләнешле сөйләм үстерү дәресе. V сыйныф. Рус төркеме)
Илмира ӘБСӘЛӘМОВА, 
Казандагы 39 нчы мәктәпнең югары квалификация категорияле татар теле һәм әдәбияты укытучысы, 
Гөлназ ӘХМӘТОВА,
Казандагы 39 нчы мәктәпнең I квалификация категорияле татар теле һәм әдәбияты укытучысы
Дәреснең технологик картасы
Дәреснең максаты	Дидактик: шигырьгә анализ ясау күнекмәләре формалаштыру.
Аңны үстерү: шигырьләрне чагыштырып өйрәнү аша табигать белән танышу,фикерләрне бер-берсенә җиткерә белү күнекмәләрен үстерү, алган белемнәрне камилләштерү
Тәрбияви: күпмилләтле республикада яшәвебезне искә алып, укучыларда әдәби әсәрләр нигезендә туган телгә, туган төбәккә мәхәббәт тәрбияләү	
Дәреснең бурычлары	1. «Бер һәм күп мәгънәле сүзләр» төшенчәсен актуальләштерү.
2. Кластер нигезендә сүзләрнең мәгънәви-охшаш (ассоциатив) кырын таба белергә һәм текст төзергә өйрәтү	
Планлаштырылган нәтижәләр	Предмет: чишмә сүзенә охшаш рәт төзү, тамырдаш сүзләрне билгеләү.
Шәхескә кагылышлы: Чишмә – рухи һәм физик яктан саф, чиста су, яшәү, тормыш.
Метапредмет (регулятив, танып-белү, коммуникатив): чишмәләрне сакларга, яшәешне дәвам итә торган изге су буларак чистартып торырга кирәклеген аңлау	
Предметара бәйләнешләр	Рус һәм татар телләре арасында бәйләнеш	
Эшне оештыру төрләре	Парлап, төркем белән	
Төп төшенчәләр	Исем, сыйфат, фигыль сүз төркемнәре; чишмә	
Педагогик технологияләр:	Шәхескә юнәлдерелгән	
Дәрес тибы	Катнаш (татар теле, әдәби уку)	
Дәрес төре	Бәйләнешле сөйләм үстерү	
Материал	Дәреслек (Татар теле. V сыйныф. Рус телендә гомуми белем бирү оешмалары өчен уку әсбабы. / Р.Х.Ягьфәрова, К.С.Фәтхуллова. – Казан: Тат. китап нәшр., 2014), И.Бунин, Г.Афзал шигырьләре; текст, «Блум ромашкасы»	

Дәрес этаплары дәреснең технологиясе һәм төреннән чыгып билгеләнә	Укытучы эшчәнлеге	Укучы эшчәнлеге	Белем бирү һәм үстерү биремнәре (дәреслек, предмет материалы)	УУД
Рухи-әхлакый үсеш (РӘү), танып-белү (Тб), регулатив (Р), Коммуникатив (К)	Диагностик, этәргеч сораулар, тәкъдимнәр	
Ориентлашу, мотивлашу.
Максат: эшкә кызыксыну тудыру	Укучылар белән исәнләшү. Дәрескә әзерлекне тикшерү	Бер-берсен сәламлиләр.
Хәерле көн телиләр		РӘү: тормышта үз урыныңны табарга әзерлек;
Тб: өйрәнелә торган объектка хас төп үзенчәлекләрне аерып күрсәтә белү;
Р: проблеманы аерып ала белү;
К: тыңлый, ишетә белү	Дәрескә һәр укучыың яхшы кәеф белән килүе ачыклана	
Актуальләштерү.
Максат: яңа материалны үзләштерүгә әзерлек булдыру	Укучыларга кәрҗиннән үзләренә охшаган төсне сайлап алырга һәм анда язылган тойгыларны укырга тәкъдим ителә	Укучыларның җаваплары тыңланыла. Алар үзләренең хис-тойгыларын белдерәләр	Төрле тойгылар язылган карточкалар белән эш	РӘү: кешегә хас булган хис-тойгыларны аерып күрсәтә белү;
Тб: дәрестә алына торган мәгълүматка бәйле рәвештә хис-тойгыларны аерып күрсәтә белү;
Р: чишелергә тиешле проблеманы аерып ала белү;
К: үз-үзеңне тотуның әхлакый асылын аера белү	Сез нинди хис-тойгылар кичерәсез? Алар нәрсә белән бәйле? Кәефегезгә нәрсәләр тәэсир итә?	
Яңа материалны аңлату.
Максат: укучыларны икетеллелек шартларында фикерләргә өйрәтү, аралашу күнекмәләре формалаштыру	И.Бунинның «Родник» шигырен өйрәнү ярдәмендә яңа белем бирү	Укучыларның шигырь белән танышканнан соң алган хисләрен язу. Чишмә сүзенә охшаш (ассоциатив) рәт төзү. Стё зе класс. Ол Райт Раунд Робин	И.Бунинның «Родник» шигыре, чишмәләрне чагылдырган видеоролик	РӘү: шәхесара мөнәсәбәтләрдә һәм социаль рольләрдә ориентлаша белү;
Тб: өйрәнү объектларын чагыштыру, классификацияләү өчен нигез сайлый белү;
Р: проблеманың иң эффектив чишелеш юлын аерып ала белү;
К: үз фикереңне туган телнең грамматик нормаларына туры китереп әйтә белү;	Рәссам булсагыз, шигырьдән алган хисләрегезне ничек сурәтләр идегез?	
Материалны ныгыту.
Максат: алган белемнәрне төрле алымнар ярдәмендә ныгыту	Укучыларга белемнәрне ныгыту биремнәрен аңлату. Алдагы дәресләрдә алган белемнәргә нигезләп, яңа белемнәр үзләштерүне оештыру	Укучылар, алдагы белемнәрен кулланып, биремнәр үтиләр: акыл штурмы (Джот Тотс һәм Тик Тэк Тоу). Инсерт ярдәмендә текстны шартлы тамгалар белән билгелиләр, сүзләрне кулланып җөмләләр төзү. Раунд Робин	И.Бунинның «Родник» шигыре, «Чишмә» тексты	РӘү: укучының әйләнә-тирәне күрә һәм аңлый белү мөмкинлеге;
Тб: планлаштыруны, тикшерүне оештыру;
Р: проблеманы мөстәкыйль рәвештә хәл итәргә өйрәнү;
К: алган мәгълүмат хакында төрле ысуллар кулланып хәбәр итә белү	Шигырьдә кайсы сүз терәк сүз булып килә? Әлеге сүз нәрсәне аңлата?  	
Физкультминут.
Максат: фикер эшчәнлеген арттыру, физик яктан ял итү	Укучыларга хәрәкәтләр күрсәтү	Укытучы күрсәткән хәрәкәтләрне кабатлау	Музыка	РӘү: әйләнә-тирәдәгеләрне ихтирам итә белү;
Тб: өйрәнелә торган объектка хас формаларны сайлый белү;
Р: нинди юнәлештә камилләшү мөмкинлеген күрсәтү;
К: проблемаларны бергә хәл итә белү		
Мөстәкыйль
(практик, контроль) эш
Максат: алган белемнәрне тикшерү	Яңа тема буенча алган белемнәргә тикшерү оештыру	«Блум ромашка»сы ярдәмендә сорауларга җавап бирү, грамматик биремнәр үтәү, текст өстендә эш. Тайм Пэа Шэа	«Блум ромашка»сы 	РӘү: үзеңнең эш-гамәлләреңә максатчан юнәлеш сайлый белү;
Тб: белем алу барышында үз-үзеңә бәя бирүне оештыра белү;
Р: аерып алынган проблеманы мөстәкыйль хәл итә алу;
К: үз фикереңне дәлилле итеп коллективта аңлата белү.	Нәрсә ул чишмә? Сүзнең тамыры нинди? Тамырдаш сүзләр нинди була?	
Нәтиҗәләрне бәяләү.
Максат: белем дәрәҗәсен бәяләү	Укучыларның алган белемнәренә нәтиҗә ясый	Үз белемнәренә бәя бирәләр	Таныш булмаган сүзләрне ачыклау һәм ике телдәге шигырьне чагыштыргач туган фикерләр турында әңгәмә үткәрү	РӘү: үзеңнең эш-гамәлләреңә максатчан һәм мәгънәви юнәлеш сайлый белү;
Тб: максат куя белү, куйган максатны бәяли белү;
Р: үз эшеңә адекват бәя бирә белү;
К: төркем белән эшләү күнекмәләре булдыру	Ни өчен чишмә сүзе күп мәгънәдә кулланыла?	
Рефлексия.
Максат: тәҗрибәне арттыру	Укучыларны беренчел фикерләргә кайтара	Укучы яңа алган белемнәрен алдагы белемнәре белән чагыштыра. Кластер, синквейн төзү. Сималтиниус Раунд Тейбл	Г.Афзалның «Чишмә» шигыре, И.Бунин «Родник» шигыре	РӘү: шәхесара мөнәсәбәтләрдә аралаша белү;
Тб: алган белемнәрне чагыштыра белү, фикер үстерелешенең, дәлилләүнең логик чылбырын төзү;
Р: үз эшенә бәя бирә, рефлексия ясый;
К: яшьтәшләре белән уртак гамәлләр оештыра	Чишмә сүзе нинди мәгънәләрне аңлата?	
Дәресне йомгаклау.
Максат: дәрестә узганнарны анализлау	Чишмә сүзенең күп мәгънәне аңлатуын һәм, яшәү чыганыгы буларак, тормыштагы әһәмиятенә төшендерү	Иҗди эшләре белән чишмә сүзенең күп мәгънәле булуын раслау	Татарстандагы чишмәләр турындагы видеоролик	Үз фикереңне тулысынча төгәл итеп әйтеп бирә белү	Чишмәләрне ни өчен сакларга кирәк?	
Өй эше бирү (тәкъдимнәр)	Өй эшен бирү, аңлату	Өй эшен көндәлекләренә язу